De Leeuwentoren in Kampen

Voormalige locatie: Kampen, IJsselkade, benedenstrooms, destijds ten noorden van de brug en grenzend aan de Vispoort (voorheen: Vischpoort).

De tekening toont van links naar rechts: de Vispoort, het Oude Raadhuis, de Nieuwe Toren en de Leeuwentoren.
A. Beerstraten, 17e eeuw. In: Stadsarchief, Kampen.

Bovenstaande tekening van A. Beerstraten uit de zeventiende eeuw toont het stadsaanzicht in noordelijke richting, dus stroomafwaarts. De volgende illustratie is die van een bekende oude schoolplaat die de Leeuwentoren van de andere kant laat zien, vanuit het noorden.

De Hanzestad Kampen, 15e eeuw.
Het ronde bolwerk rechts is de Leeuwentoren.

De Leeuwentoren
Het betreft hier een rondeel, nagenoeg los van de stadsmuur, gebouwd in de 14e eeuw (bron: ‘Historische stedenatlas van Nederland. Aflevering 4: Kampen’, p. 34). Elders is vermeld dat het een verdedigingswerk is dat geheel vrij voor de stadsmuur stond (in: Kamper Almanak, 1957/58, pp. 244-245). Helaas ontbreken middeleeuwse tekeningen of andere stadsgezichten uit die tijd die de exacte locatie van het rondeel laten zien en hoe het bouwwerk er in de middeleeuwen uitzag. Een van de vroegste, zo niet de vroegste, tekeningen is die van A. Beerstraaten, uit de zeventiende eeuw. Op de tekening is te zien dat het rondeel een spits torentje bevat, enigszins naar achter geplaatst.

Gezicht op de Leeuwentoren en omgeving, Kampen. A. Beerstraten, 17e eeuw.
In: Stadsarchief Kampen

Het bouwwerk werd bekend als de ‘Leeuwentoren’, naar de leeuwen die er in waren gehuisvest. In 1477 kreeg de stad Kampen (‘Campen’) twee leeuwen uit Lissabon / Portugal cadeau, waarschijnlijk van kooplieden uit de Portugese hoofdstad. Het is nagenoeg zeker dat er in 1483 twee welpen werden geboren uit het leeuwenpaar dat in de Leeuwentoren leefde. Deze welpen heeft Kampen in 1483 geschonken aan Lübeck, een van de machtigste Hanzesteden van die tijd. Vermoedelijk is het oudere leeuwenpaar rond 1500 gestorven. Het is niet bekend waarvoor de Leeuwentoren daarna is gebruikt. Wellicht is het verder in gebruik genomen door de stadstimmerlieden die in een aangrenzende, zogenaamde Timmertoren werkten (bron: Kamper Almanak, 1957/58, p. 245).

De volgende tekening laat de Leeuwentoren en omgeving in de zeventiende eeuw zien. Het is een van vier tekeningen die de Gemeenteraad van Kampen in 1957 aankocht. Zie het artikel ‘Vier 17e eeuwse stadsgezichten’, in: Kamper Almanak, 1957/58, pp. 238-254). Aan genoemd artikel is ook de volgende illustratie ontleend.

De Leeuwentoren en omgeving. Wellicht is het lage gebouwtje rechts van de Leeuwentoren de timmerwerkplaats.

Het bouwwerk werd in 1673 door de Fransen verwoest. Het stadsbestuur vestigde er vervolgens de stadstimmerwerf en een tuin. Het huis van de stadstimmermeester bevond zich aan de andere kant van de stadsmuur. In 1894 werd alles gesloopt en op de plaats waar ooit de Leeuwentoren stond, verrees rond de eeuwwisseling het postkantoor.

Postkantoor (voorzijde), in 1903 in gebruik genomen. Oudestraat Kampen

Postkantoor (achterzijde), IJsselkade; begin 21e eeuw, verbouwd tot appartementsgebouw.

Anno 2017 bevindt zich een klein informatiebord op de muur van het voormalige oude postkantoor, thans een appartementsgebouw (aan de zijde van de IJsselkade).  Het bordje is blijkens de two logo’s die erop staan het resultaat van een samenwerking tussen de Gemeente Kampen en de Lions Club Kampen. Opmerkelijk is de vermelding dat hier van ongeveer 1470 tot 1732 de Leeuwentoren stond. Dit komt niet overeen met de informatie in de Historische stedenatlas van Kampen. Deze bron vermeldt: “Gebouwd in de 14e eeuw” en “In 1673 door de Fransen verwoest.” (p. 34).

De (gedeeltelijke) verklaring voor deze tegenstrijdigheid schuilt wellicht in het feit dat – volgens Kamper kroniekschrijver Moulin – in 1732 de ruïnes waren opgeruimd (Kamper Almanak, 1957/58, p. 245). In elk geval vinden we op een plattegrond uit 1756 geen spoor meer terug van de Leeuwentoren.  Op de onduidelijkheid over de exacte bouwperiode van het bouwwerk – de Leeuwentoren – kom ik nog terug.

Postkantoor (achterzijde), IJsselkade, op de achtergrond de Nieuwe Toren (1648).
Linksonder in beeld is het informatiebordje over de Leeuwentoren zichtbaar.

Dit bordje is tegenwoordig alles wat nog resteert en zichtbaar getuigt van het bij velen onbekende verleden van deze historische plaats.

Bronnen:

1) ‘Historische stedenatlas van Nederland’, onder redactie van G. van Herwijnen, C. van de Kieft, J.C. Visser, J.G. Wegens. Aflevering 4, Kampen, tekst: B.M.J. Speet; kaarten Th. Rothfusz  (Delftse Universitaire Pers, 1986).

2) C.N. Fehrmann, ‘Vier 17e eeuwse stadsgezichten’, in: Kamper Almanak, 1957/58, pp. 238-254).

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in 1477, 1673, 1894, 2017, A. Beerstraten, C.N. Fehrmann, Campen, Gemeente Kampen, Hanzestad, IJsselkade, Kampen, Lübeck, Leeuwen, Leeuwentoren, leeuwenverzorger, Lissabon, Nieuwe Toren, Portugal, The Lions Club Kampen, Vischpoort, Vispoort en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s