De schenking van twee leeuwen aan de stad Campen in 1477

Het Stadsarchief Kampen is twee werkdagen in de week open voor het publiek: dinsdags en donderdags van 9 uur tot half vijf. Binnenkort gaat dit door een verhuizing even veranderen. Na een tijdelijke sluiting voor bezoekers, na 31 maart a.s., heropent het Stadsarchief medio september haar deuren voor het publiek in haar nieuwe onderkomen, in de verbouwde voormalige Van Heutszkazerne, herdoopt in de Stadskazerne.

IMG_0071De afgelopen jaren heb ik met veel plezier gebruik gemaakt van de openstelling en daarbij veel hulp en goede adviezen gekregen van zowel archiefmedewerkers als van andere aanwezige onderzoekers. Zowel vaste als tijdelijke archiefmedewerkers, zelfs de gemeentearchivaris mevrouw Margreet Vink-Bos, stelden een deel van hun kostbare tijd ter beschikking om in te gaan op mijn vragen en opmerkingen. De foto laat dit ook duidelijk zien. Naast mij, van links naar rechts, raadplegen Margreet Vink-Bos, Otto Ottens en Michiel van Wijngaarden oude archiefstukken: op zoek naar een originele tekst van 20 oktober 1477 (zie hieronder) – die zij uiteindelijk lokaliseerden! De foto is genomen op 1 oktober 2015 door Dr. Jonn van Zuthem, geschiedkundige en onderzoeker. Een dankwoord aan allen is hier op zijn plaats.

Vertrekpunt van mijn onderzoek was een aantekening van 20 oktober 1477, die ik in het Stadsarchief vond, in het Register van Charters en Bescheiden van de stad Kampen (uit 1862)[1]  Hierin las ik:

“Burgemeesteren, schepenen en raad van Campen zenden Rotger Scheer hunnen raadsgezel naar Zeeland, om een paar levende leeuwen af te halen, die hun door zonderlinge vrienden te Lissabon geschonken zijn.” (p. 248). Zie de volgende twee foto’s.

Register van Charters en Bescheiden, Eerste Deel (1862)Onderzoeken is niet alleen zoeken en lezen, het houdt ook verifiëren in, nagaan of alles klopt wat we lezen en/of horen. In dit geval betekende dit dat ik de oorspronkelijke bron van deze aantekening, die gelukkig onder de aantekening was opgenomen, wilde raadplegen en vergelijken met deze tekst. Middeleeuwse bronnen zijn bijzonder waardevol, maar hebben voor leken zoals ik tenminste vier nadelen.

Register van Charters en Bescheiden, Eerste Deel, p. 248Ten eerste bevatten ze vrijwel nooit een inhoudsopgave waardoor het lastig is teksten terug te vinden. Ten tweede, de geschreven zinnen kennen geen leestekens, zodat alles als één grote brij overkomt. Ten derde, het Middeleeuwse Nederlands is geschreven in een handschrift dat voor leken onleesbaar is. Tot slot, het middeleeuwse Nederlands verschilt heel erg van het huidige Nederlands en is bijna onleesbaar.

De oorspronkelijke tekst, na een speurtocht gevonden in een Middeleeuws document in het Stadsarchief (zie hierboven, eerste foto), illustreert dit overtuigend. Het Middeleeuwse handschrift is voor mij onleesbaar, maar niet voor Michiel van Wijngaarden.

SAM_8695De eerder genoemde geschiedkundige Michiel van Wijngaarden (zie mijn blog van 8 februari j.l.) heeft eerst van de oorspronkelijke tekst een zogenaamde transcriptie gemaakt. Dit is een versie in hedendaags Nederlands waarbij de oorspronkelijke tekst bewaard gebleven is. Vervolgens hebben we samen deze tekst omgezet in hedendaags Nederlands.

Tekst 20 oktober 1477

De transcriptie van de oorspronkelijke Middeleeuwse tekst luidt als volgt [2]:

No. 786

“Allen den genen die dessen brief sullen sien of hoeren lesen, onsen lieven vrenden, doen wij burgermeister, scepenen ende raet der stat van Campen kont mit kennisse der wairheit dat wij Rotger Scheer onss raets lieve medegeselle thoenre des briefs sonderlinge bevel gedaen hebben van onser stat wegen toe reisen in Seelant om aldair toe ontfangen een paer lewen of t levendiger lewen of twe die ons van sonderlingen vrienden gesant van R Lisseboen gesant sijn begeren den selven onsen mede raet raetsam ende behulplic willen wesen sijne reyse toe vorderen ende willen geloven sulken boetscap op wairde als hie van onser wegen dair van seggende sal wanden (? werden?) willen wij gerne wederom vordenen (?) sonder argelist deser tot oirkonde onser stat segel XX octobris”

Zoals in deze tekst ook is te lezen, zijn er enkele onduidelijkheden, die ik vanwege de helderheid en verantwoording in de tekst heb opgenomen, vooral voor de specialisten en historici onder de lezers van dit blog en voor eventueel vervolgonderzoek. Om dezelfde redenen wil ik hier vermelden dat de cursieve letters niet in de oorspronkelijke tekst staan. Het betreft hier afkortingen in de originele tekst die door de opsteller van de transcriptie, Michiel van Wijngaarden, voluit geschreven zijn. Hij heeft de doorhalingen in de oorspronkelijke tekst overgenomen in de transcriptie.

Dan nu de ‘vertaling’, in hedendaags Nederlands:

“Aan allen die deze brief zullen zien, of gelezen horen worden, onze lieve vrienden, verkondigen wij burgemeesteren, schepenen en raad van de stad Campen naar waarheid dat wij Rotger Scheer, ons mederaadslid, toner van deze brief, de nadrukkelijke opdracht hebben gegeven namens onze stad af te reizen naar Zeeland om daar een paar, of twee, levende leeuwen in ontvangst te nemen die ons door bijzondere vrienden uit Lissabon zijn gestuurd. Wij verzoeken u ons mederaadslid behulpzaam te willen zijn om zijn reis te vergemakkelijken en de boodschap die hij namens ons zal zeggen als zijnde waar aan te nemen. Als bewijs dat het hier niet om bedrog gaat hebben wij ons stadszegel aan deze oorkonde, gedateerd 20 oktober (1477), gehangen.”

Het jaartal 1477, dat in de ‘vertaling’ in hedendaags Nederlands hierboven tussen haakjes is geplaatst, staat niet in de oorspronkelijke, middeleeuwse tekst. Hoe weten we dat het hier om 1477 gaat en niet om een ander jaar?

Op hetzelfde blad (zie eerste foto) staat helemaal bovenaan een datum, er staat: Anno 77 13 octobris (in romeinse cijfers). Nog steeds geen absoluut bewijs dat het hier om het jaar 1477 gaat, maar iets verderop wordt in een van de afschriften voor het eerst een volledig jaartal genoemd: 1483. De afschriften staan in chronologische volgorde en op deze wijze is te reconstrueren dat het in ons geval om 20 oktober 1477 gaat.

Zoals we in de ‘vertaling’  kunnen lezen hanteert de schrijver een langdradige stijl. Niet alleen is hij lang van stof, hij schuwt ook de herhaling niet. Deze schrijfstijl was in de middeleeuwen niet ongebruikelijk.

Maar de tekst is van groot belang.

Een belangrijke conclusie is dat de tekst in het register van Charters en Bescheiden uit 1862 is gebaseerd op een afschrift van de brief van de burgermeesters, schepenen en de raad van Kampen, die het uitgestuurde raadslid Rotger Scheer in 1477 meenam naar Zeeland om daar de twee leeuwen op te halen. Een tweede belangrijke conclusie is dat de tekst uit 1862 de inhoud van de oorspronkelijke brief goed weergeeft. De oorspronkelijke brief is helaas niet bewaard gebleven, maar deze kopie van de brief uit 1477 – in deze tijd bestonden kopieën van brieven altijd uit een overgeschreven tekst – gelukkig wel. Ze bevindt zich in het Stadsarchief van Kampen.

Wij hebben dus de aantekening uit 1862 geverifieerd en de bron ervan – een afschrift van de brief van 20 oktober 1477 – teruggevonden. Kampen heeft inderdaad in 1477 twee levende leeuwen uit Portugal geschonken gekregen. Er zijn meer bewijzen voor, maar dit is een belangrijk en authentiek bewijs dat zich in het Stadsarchief Kampen bevindt.

Zijn de twee leeuwen ook daadwerkelijk in Kampen aangekomen? En hij is het verder met deze twee ‘wilde beesten’ verlopen? Daarover, en meer details over de leeuwen, gaat de volgende aflevering.

Voetnoten:

[1] ‘Register van Charters en Bescheiden’ , Eerste Deel, van 1251 tot 1496 (Kampen, K. Van Hulst, 1862), p. 248. In: Stadsarchief Kampen.

[2] Bron: Oud Archief 0001, invnr. 219 “Olde Missivarium”Minuten van uitgaande brieven 1477-1492. In: Stadsarchief Kampen.

Leeuw

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in 1477, Campen, Jonn van Zuthem, Kampen, Leeuwen, Lissabon, Margreet Vink-Bos, Michiel van Wijngaarden, Middeleeuwen, Otto Ottens, Rotger Scheer, Stadsarchief Kampen, Stadsarchivaris, Stadskazerne, Van Heutszkazerne, Zeeland. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s